Abraham Lincoln được các thế hệ sau vinh danh là người giải phóng vĩ đại, xóa bỏ chế độ nô lệ phi đạo đức và thực hiện hòa giải dân tộc thành công một cách không tưởng bằng sự bao dung rộng lớn của mình. Sau này có những ý kiến cho rằng, bản chất của cuộc nội chiến Hoa Kỳ không phải là vấn đề sở hữu nô lệ, và bản thân Lincoln cũng không phải muốn xóa bỏ chế độ này mà chỉ nhằm mục đích duy nhất là thống nhất đất nước mà thôi. Nhưng trong một bức thư gửi cho người bạn cũ là Joshua Speed, bộc bạch với người bạn, Lincoln viết:
“Theo tôi thì sự suy đồi của chúng ta phát triển khá nhanh. Trong vài trò là một quốc gia, chúng ta bắt đầu bằng việc tuyên bố ‘Tất cả mọi người đều được sinh ra với quyền bình đẳng’. Nhưng bây giờ trên thực tế chúng ta lại chủ trương rằng ‘Tất cả mọi người đều được sinh ra với quyền bình đẳng ngoại trừ người da đen, người nước ngoài và người Công giáo’”.
Lòng trắc ẩn của ông đối với thân phận người nô lệ da đen khởi lên từ khi ông còn đang đi làm mướn cày quốc, đốn củi cho các chủ trại. Một lần xuống New Orleans, ông đã chứng kiến đời sống tủi nhục của những người nô lệ. Ông thấy người da đen bị xích lại với nhau và bị quất bằng roi da đến ứa máu. Những cô gái da đen chạy nhảy, leo trèo để người mua xem xét khả năng lao động của họ. Người ta vạch miệng vạch tai họ để coi rồi trả giá y như trả giá những con bò, con ngựa. Trước cảnh đó, Lincoln phẫn uất quay mặt đi, bảo các bạn mình rằng: “Ngó làm gì nữa các anh. Thực nhục nhã cho loài người”.
Lincoln đã nhắc lại những điều ghi trong Bản Tuyên Ngôn Độc Lập để công kích tính chất bất công của chế độ nô lệ: “Không ai đủ tốt để có thể thống trị người khác mà không có sự ưng thuận của người ấy. Tôi cho rằng đây là nguyên tắc chủ đạo – chỗ dựa chính của chủ nghĩa cộng hòa Hoa Kỳ… Khi người da trắng thống trị người da trắng thì đó là chính phủ tự trị, nhưng khi người da trắng thống trị sắc dân khác thì đó không còn là chính phủ tự trị mà là chính phủ chuyên chế. Nếu người da đen không phải là con người, thế thì tại sao niềm tin cổ xưa của tôi lại dạy tôi rằng ‘tất cả mọi người đều được sinh ra với quyền bình đẳng’, và rằng sẽ là phi đạo đức khi một người lại biến một người khác thành nô lệ”.
Với một người Thiện lương như ông thì những cảnh chiến tranh và đối xử bất công với những người dân da đen là điều không thể chấp nhận được. Không chỉ yêu thương con người và chiến đấu vì quyền được sống của những người nô lệ, Lincoln cũng nổi tiếng là người yêu động vật. Ở Nhà Trắng, ông có một chú mèo tên Tabby và một chú chó tên Fido. Chú mèo thậm chí được chủ cho ăn cùng tại bàn ăn với chủ ở Nhà Trắng. Lincoln không ngần ngại thể hiện quan điểm của mình: “Tôi tán đồng rằng, động vật cũng có quyền lợi, giống như quyền lợi của con người mà Thượng thiên ban cho. Đây mới là đạo mở rộng lòng nhân ái”.
Khi thương lượng với các nhà lãnh đạo chính trị của miền Nam, ông đã rất thất vọng khi họ nhất quyết đặt lợi.
